Bosna i Hercegovina i Crna Gora ostaju među najizloženijim državama Zapadnog Balkana kada je riječ o stranom uticaju. Ovo je navedeno u novom istraživanju Centra za sigurnosne studije (CSS) “Bosnia and Herzegovina and Montenegro between Chinese, Russian, and Turkish Influence” autorice Malwine Cymanowske.
Studija CSS-a analizira na koji način Rusija, Kina i Turska ostvaruju svoje geopolitičke interese u dvije države koje još nisu članice Evropske unije. Prema autorici, svaka od ovih sila koristi različite instrumente uticaja – od ekonomskih ulaganja i infrastrukturnih projekata do političkog djelovanja, dezinformacija i kulturne diplomatije.
Tako je kineski uticaj dominantno ekonomski i zasniva se na kreditima za infrastrukturu i energetskim projektima. Međutim, istraživanje upozorava da Peking sve više koristi i elemente takozvane “oštre moći”, kroz tehnološku zavisnost i netransparentne ugovore.
No, za razliku od Kine, ruski uticaj u BiH prvenstveno se oslanja na političke i društvene mehanizme. Autorica navodi da Rusija koristi etničke i vjerske podjele, kampanje dezinformisanja i protivljenje euroatlantskim integracijama kako bi očuvala svoj uticaj u regionu.
Rusija koristi političke podjele kao glavni instrument uticaja
Kada je riječ o BiH, u istraživanju se navodi da Rusija kontinuirano kritikuje Dejtonski mirovni sporazum, predstavljajući ga kao nestabilan okvir koji su nametnule zapadne sile. Pri tome, ističe se, Moskva ne pruža tek političku podršku vlastima RS, već joj je svojevrsni politički pokrovitelj.
Kako se navodi, Moskva podstiče retoriku usmjerenu na potencijalno ujedinjenje RS sa Srbijom. Nadalje, dodaje se, Kremlj aktivno širi narative u kojima se tvrdi da se Srbi suočavaju sa sistematskom diskriminacijom ne samo u u BiH, već i u Crnoj Gori, kao i na Kosovu.
“Rukovodstvo RS ostaje otvoreno prorusko. Njen prethodni predsjednik, Milorad Dodik, je među najodanijim evropskim saveznicima Vladimira Putina, često ponavljajući antizapadnu retoriku Kremlja. Ovo savezništvo značajno ometa geopolitički i institucionalni napredak BiH. I političari iz RS i ruski zvaničnici dosljedno osporavaju autoritet visokog predstavnika, odbacuju rezolucije UN u vezi s genocidom u Srebrenici i protive se integraciji BiH u zapadne strukture poput EU i NATO-a”, navodi se u istraživanju.
Ruski uticaj prisutan i u društvu
Prema istraživanju, ruski uticaj nije ograničen samo na političke elite. Moskva se u dijelu srpske populacije predstavlja kao zaštitnik pravoslavlja, panslavizma i tradicionalnih vrijednosti, zbog čega uživa značajnu podršku dijela javnosti.
Poseban prostor za djelovanje, navodi autorica, predstavlja fragmentirani medijski sistem Bosne i Hercegovine. Odvojeni javni emiteri i različiti narativi dodatno produbljuju etničke podjele, što Rusija koristi za širenje svojih političkih poruka i dezinformacija.
“Ovo okruženje olakšava stvaranje divergentnih narativa prilagođenih specifičnoj etničkoj publici. Umjesto da podstiče pomirenje. Ova medijska polarizacija dodatno dijeli već fragmentirano društvo – situaciju koju Rusija aktivno iskorištava”, ističe se u istraživanju.
Ruske investicije nisu donijele očekivani razvoj
Istraživanje pokazuje da je ekonomski uticaj Rusije znatno manji od političkog. Iako je Rusija važan trgovinski partner Bosne i Hercegovine, njen udio u ukupnom uvozu tokom 2025. godine iznosio je svega 0,9 posto, dok je Evropska unija učestvovala sa oko 58 posto.
Glavni primjer ruskog ekonomskog prisustva je Rafinerija nafte Brod, koja je od 2007. godine u većinskom vlasništvu ruske kompanije NjeftegazinKor.
Autorica navodi da je nakon promjene upravljanja broj zaposlenih smanjen za oko 1.000 radnika, dok je dug rafinerije povećan sa 175,6 miliona na više od 821 milion konvertibilnih maraka. Nakon požara 2018. godine rafinerija više ne prerađuje naftu, a istraživanje ocjenjuje da je njena geopolitička vrijednost za Moskvu veća od ekonomskog značaja za Bosnu i Hercegovinu.
Bosna i Hercegovina pod rizikom zbog sankcija Rusiji
Nakon ruske agresije na Ukrajinu, Moskva je pod američkim i evropskim sankcijama. Autorica upozorava da Rusija istražuje mogućnosti korištenja Bosne i Hercegovine kao potencijalnog kanala za plasman robe na zapadna tržišta uprkos sankcijama.
Takav razvoj događaja mogao bi imati ozbiljne političke i ekonomske posljedice za Bosnu i Hercegovinu i dodatno usporiti njen put ka Evropskoj uniji.
Zaključak istraživanja je da ruski uticaj u Bosni i Hercegovini ostaje prije svega politički i destabilizirajući. Umjesto ulaganja u razvoj, strategija Moskve zasniva se na produbljivanju etničkih podjela, širenju dezinformacija i blokiranju evropskih i evroatlantskih integracija, dok institucionalna slabost Bosne i Hercegovine dodatno povećava prostor za strani uticaj.
