Smješten na ušću Sane u Unu, na strateškom raskršću puteva između Panonske nizine i dinarskog planinskog sistema, Novi Grad – nekadašnji Bosanski Novi – danas je općina koja se suočava s demografskim i ekonomskim padom.
Od prijeratnih 35.434 stanovnika, prema Popisu iz 2013. godine, u Novom Gradu ih je ostalo svega 27.115, dok broj Bošnjaka, koji su nekada činili više od trećine stanovništva, sada iznosi manje od četvrtine.
Mladost odlazi, stari umiru, a vlasti ne čine ništa da se situacija promijeni i odlazak zaustavi.
Općina broji ukupno 48 naselja, od kojih je samo jedno gradsko, četiri su mješovitog tipa, a ostala su pretežno seoska. Po završetku rata, Novi Grad je bio jedno od prvih područja u Bosni i Hercegovini koje je započelo proces masovnog povratka.
“Povratak Bošnjaka u Novi Grad počeo je 1999. i 2000. godine, kada je međunarodna zajednica bila usmjerena na druga područja. S obzirom da je Prijedor tada bio pod sankcijama, mi smo iskoristili priliku i odmah krenuli u obnovu. Najveći zamah bio je 2003. godine kada je ostvareno čak 54% povratka Bošnjaka u odnosu na Popis iz 1991. godine”, prisjeća se Fikret Halilović iz Bosanskog Novog, danas Novog Grada.
Međutim, nakon tog kratkog razdoblja optimizma, uslijedio je egzodus.
“Ljudi su nekoliko godina radili oko kuće, bavili se zemljoradnjom, ali bez posla nije bilo života. Mnogi su morali otići u Švedsku, Francusku i druge zemlje Evrope. Čak su im i te zemlje pomagale da napuste BiH”, kaže Halilović.
Zabrinjavajući demografski trendovi
Političko prisustvo Bošnjaka u Novom Gradu s godinama je oslabjelo.
“Danas imamo samo tri odbornika od ukupno 27 u Skupštini Opštine. Nakon povratka ih je bilo sedam, i to je bio naš maksimum”, navodi Halilović.
Demografski trendovi također su zabrinjavajući. Ove godine u prvi razred upisano je samo 12 bošnjačke djece, što je znatno manje nego ranijih godina.
“Nakon što su 2004. godine dva autobusa Bošnjaka otišla u Francusku, stvari su krenule nizbrdo i taj proces se do danas nije zaustavio”, ističe Halilović.
Prema njegovim riječima, danas u Novom Gradu živi nešto više od hiljadu Bošnjaka, uglavnom starijih osoba.
“Svjesni smo da će s vremenom taj broj biti još manji, ali sam uvijek bio optimista. Vjerujem da će promjene u svijetu, posebno u Evropi, dovesti do povratka naših ljudi ovdje, odakle su nekada otišli”, kaže Halilović.
Skromna privredna aktivnost
Privredna aktivnost u Novom Gradu danas je skromna. Uglavnom su to, kaže Halilović, javne ustanove na budžetu opštine – komunalno preduzeće, dom zdravlja i slične institucije.
“Postoji nekoliko građevinskih firmi sa po dva ili tri radnika, koje rade samo sezonski. Najjača firma je paletara koja proizvodi eko palete i zapošljava pet do šest radnika”, objašnjava Halilović.
Osim toga, postoji i manja privatna firma koja se bavi izvlačenjem drva iz šume, cijepanjem i izvozom, sa svega tri zaposlena.
“Ukupno, s administracijom Opštine, ima oko 700 stalno zaposlenih, te još između 300 i 500 koji povremeno rade u obrtima. Novi Grad je, nažalost, grad koji polako umire”, zaključuje Halilović.
Posebnu zabrinutost, dodaje, izaziva i problem mogućeg nuklearnog odlagališta u susjednoj Hrvatskoj, preko rijeke Une, što dodatno komplikuje ionako tešku situaciju u ovoj pograničnoj općini koja se posljednjih godina bori sa ogromnim vanjskim migracijama.
