Na prijevremenim izborima za predsjednika Republike Srpske pravo glasa ima 1.264.364 birača, iako prema posljednjem popisu stanovništva iz 2013. godine ovaj entitet ima 1.228.000 stanovnika.
Ponovo je izazvao pažnju podatak da je broj upisanih birača veći od ukupnog broja stanovnika.
Pasivna registracija i neusklađeni podaci
Svaki građanin koji ima ličnu kartu izdatu u Bosni i Hercegovini, sa stalnim ili privremenim boravištem, automatski se nalazi u Centralnom biračkom spisku.
Ovaj sistem pasivne registracije primjenjuje se od 2006. godine, a uključuje i građane koji su se iselili iz BiH, ali zadržali prebivalište i važeće dokumente, javlja BHRT.
Na spiskovima se, međutim, često nalaze i preminuli građani, što dodatno narušava tačnost evidencije.
„To je dokaz nefunkcionisanja institucija koje bi trebale doprinositi ažurnosti centralnog biračkog spiska. Mislim na opštinske urede za umrle, koji bi trebali da obavještavaju policiju kako bi se umrli brisali sa spiska, ali to se ne radi u skladu sa zakonom i rokovima. Takođe, svaki građanin koji je izgubio ili se odrekao državljanstva BiH mora biti izbrisan iz Centralnog biračkog spiska“, upozorava bivši član CIK-a BiH Vehid Šehić.
Potreba za novim tehnologijama
Slične situacije sa biračkim spiskovima zabilježene su i u Srbiji, Hrvatskoj i Crnoj Gori, no problem nastaje kada dođe do zloupotrebe identiteta preminulih ili odsutnih birača.
„Problem nastaje kada članovi biračkih odbora ili drugi ljudi odluče da zloupotrebe ta imena – da potpišu umjesto njih, popune listić i ubace ga u kutiju. Jedan od načina da se to spriječi jeste uvođenje novih tehnologija, poput skeniranja ličnih dokumenata, što je daleko teže falsifikovati od samog potpisa“, kaže Srđan Ostojić iz Koalicije ‘Pod lupom’.
Politička analitičarka Tanja Topić smatra da ovakva situacija otvara prostor za ozbiljnu korupciju i zloupotrebe:
„To je jedan od razloga koji omogućavaju političku korupciju, a svjedoci smo da je ona tokom proteklih izbornih ciklusa postala temelj formiranja vlasti. Sve se to dešava pod plaštom političkog uticaja i djelovanja stranaka.“
Stvarni broj stanovnika manji od popisanog
Prema procjenama demografa, Republika Srpska, kao i ostatak BiH, danas ima znatno manje stanovnika nego 2013. godine, usljed masovnih emigracija.
„Ako uzmemo u obzir broj umrlih, kao i novih punoljetnih osoba od 2013. godine, može se reći da RS ima između 795.000 i 815.000 punoljetnih stanovnika“, procjenjuje demograf Aleksandar Čavić.
Neažurna baza Centralnog biračkog spiska utiče i na statistiku izlaznosti. Prema zvaničnim podacima, prosječna izlaznost u RS iznosi oko 55 posto u odnosu na broj registrovanih birača.
Međutim, ako se računa u odnosu na stvarni broj ljudi koji žive u zemlji, procjenjuje se da je izlaznost zapravo oko 75 posto.
