Narodna skupština Republike Srpske (NSRS) usvojila je na 40. posebnoj sjednici Deklaraciju o zaštiti vitalnih nacionalnih interesa srpskog naroda u Bosni i Hercegovini, koju je predložio predsjednik entitetskog parlamenta Nenad Stevandić.
Za usvajanje Deklaracije glasalo je 56 zastupnika, dok nije bilo glasova protiv niti suzdržanih.
Sporne formulacije
Dokument već u uvodnom dijelu sadrži formulacije koje izazivaju kontroverze. Republika Srpska se u tekstu naziva “državom” i “zemljom”, dok se agresija na Bosnu i Hercegovinu opisuje kao “proteki tragični građanski sukob”.
U uvodu se, između ostalog, navodi:
“Imajući u vidu da je Republika Srpska stvorena i odbranjena u Odbrambeno-otadžbinskom ratu, zajedno s našim narodom, vojskom i policijom, imamo obavezu i nosimo posebnu odgovornost da u sadašnjoj složenoj regionalnoj i široj međunarodnoj situaciji sačuvamo našu zemlju i odbranimo naše vitalne nacionalne interese za koje su živote položile hiljade naših rodoljuba tokom proteklog tragičnog građanskog sukoba u BiH.”
Fokus na nadležnosti RS
Deklaracija sadrži šest tačaka, a među ključnim ciljevima ističe se zaštita institucija Republike Srpske i protivljenje prijenosu nadležnosti na državni nivo.
U prvoj tački dokumenta navodi se:
“Narodna skupština Republike Srpske naglašava važnost odbrane demokratski izabranih institucija Republike Srpske od svih pokušaja da budu smanjene ili ukinute njihove nadležnosti i prenijete na nivo unitarne BiH, suprotno ustavima Republike Srpske i BiH, a koje je verifikovao Dejtonski mirovni sporazum kao međunarodni ugovor.”
Zahtjev za ukidanje odluka visokih predstavnika
Jedna od tačaka Deklaracije odnosi se na poništavanje odluka koje su donosili visoki predstavnici u Bosni i Hercegovini. U dokumentu se navodi da bi se to trebalo provesti kroz parlamentarne procedure na državnom nivou, uz zahtjev za vraćanje, kako se navodi, dejtonskih nadležnosti Republici Srpskoj.
U tekstu se također traži okončanje mandata Ureda visokog predstavnika (OHR) i visokog predstavnika, uz poziv na politički dijalog domaćih aktera o budućem uređenju Bosne i Hercegovine.
Pitanje državne imovine
Deklaracija se bavi i pitanjem državne imovine, pri čemu se ponavlja stav vlasti Republike Srpske da se imovina ne smije prenositi na nivo Bosne i Hercegovine.
U dokumentu se navodi:
“Narodna skupština Republike Srpske podsjeća na važnost sprečavanja svih pokušaja da se oduzme imovina Republike Srpske, a da se vlasništvo nad njom kao i njenim korištenjem prenese na nivo BiH i u tom smislu je potrebno pooštravanje zakonskih propisa i kažnjavanje svih zloupotreba koje se odnose na ovo vitalno nacionalno pitanje.”
Deklaracija bez pravne težine
Iako u Poslovniku rada Predsjedništva BiH stoji da Predsjedništvo pri imenovanju članova može konsultovati entitetske vlade i VIjeće ministara, predviđeno je i da ukoliko konsenzusa nema, kao i pri imenovanju predsjedavajućeg Vijeća ministara, dva člana mogu imenovati članove komisije.
Dio pravnih stručnjaka i političkih aktera smatra da Cvijanović u ovom slučaju nije ni imala mogućnost pokretanja mehanizma zaštite, jer se imenovanje članova Komisije za nacionalne spomenike ne smatra pitanjem vanjske politike. Ipak podrška u entitetskoj skupštini stigla i iz opozicije, zbog, kako kažu zaštite identiteta i kulture srpskog naroda, prenosi N1.
Bećirovićeva apelacija
Kabinet predsjedavajućeg Predsjedništva Bosne i Hercegovine Denisa Bećirovića saopćio je da Narodna skupština Republike Srpske nema ustavnu nadležnost da odlučuje o Odluci o imenovanju članova Komisije za očuvanje nacionalnih spomenika te da će svaki pokušaj uzurpacije nadležnosti državnih institucija biti osporen pred Ustavnim sudom BiH.
Reakcija je uslijedila nakon što je Narodna skupština RS usvojila Odluku o potvrđivanju izjave članice Predsjedništva BiH iz Republike Srpske Željke Cvijanović.
Nakon što je NSRS potvrdila izjavu Željke Cvijanović da je odluka o imenovanju Komisije štetna po vitalni interes Republike Srpske, Denis Bećirović će, kako je potvrđeno, pokrenuti postupak pred Ustavnim sudom BiH.
Iz Kabineta predsjedavajućeg Predsjedništva BiH poručuju da je poštivanje Ustava BiH, Aneksa VIII Dejtonskog mirovnog sporazuma i nadležnosti državnih institucija ustavna obaveza svih nivoa vlasti.
